ساعت ۸:٥٦ ‎ق.ظ روز ۱۳٩٠/۳/٢۳ : توسط : اکبر دریادل

TRIZ

اصول و روش های زیادی در TRIZ وجود دارند که اساس و پیکره آن را تشکیل می دهند که در ادامه به طور اجمالی در خصوص برخی از آنها بحث می گردد:

40 اصل ابتکاری و ماتریس تناقضات آلتشولر

آلتشولر با بررسی اختراعات مختلف به ثبت رسیده در دنیا 40 اصل ابتکاری را پیشنهاد کرد. این اصول به مهندسان، جهت دستیابی به راه حل ابداعی مناسب کمک می کند.
وی ماتریسی از تناقضات برای بدست آوردن اصول منطبق با مسئله و تشخیص این که باید از کدام یک از این 40 اصل استفاده شود، ایجاد نمود. وی در این جدول 39 پارامتر مهندسی نظیر وزن، طول، شفافیت و غیره را در ستونها قرار داد (آثار ثانویه نامطلوب) و پارامترهایی که لازم است بهبود یابند را در ردیف ها قرار داد. در خانه هایی که از تقاطع هر سطر و ستون بدست می آمدند، دو یا سه اصل از اصول 40 گانه ابتکاری را که در به دست آوردن راه حل خلاقانه مورد استفاده قرار میگیرند، قرار داد.

اصل ۱ – جداسازی : جسم را به اجزای جدا از هم تقسیم کنیدو جداسازی را ادامه دهید .
اصل
۲– استخراج : قطعه‌ مزاحم جسم را از آن جدا کرده و تنها مشخصه یا قطعه لازم را برگزیند .
اصل
۳– کیفیت موضعی : از ساختار همگن یک جسم یا محیط خارجی ( عملکرد بیرونی ) , به سوی ساختار ناهمگن گذر کنید ، اجزای مختلف جسم را به انجام کارکردهای مختلف با عملکرد مطلوب وا دارید .
اصل
۴ – عدم تقارن : فرم تقارن یک جسم را با فرم نامتقارن آن جایگزین کنید در صورت عدم تقارن ، میزان آن را افزایش دهید .
اصل
۵ – ترکیب‌کردن ( ادغام کردن) : اجسام مشابه یا اجسامی را که برای انجام عملکردهای پیاپی در نظر گرفته شده‌اند به صورت مکانی با یکدیگر ترکیب کنید و عملکردهای مشابه یا پیاپی را به صورت زمانی با یکدیگر ترکیب کنید .
اصل 6 – چند لایه ای : به جای آرایش اجسام در یک لایه, آرایشی چند لایه‌ای را به کار ببرید .
اصل
۷ – تو در تو بودن : جسمی را داخل جسم دوم و جسمی از داخل حفره‌ای در جسم دیگر بگذرانید.
اصل
۸ – عامل تعادل و توازن : وزن جسم را به وسیله اتصال دادن آن با جسم دیگر دارای نیروی بالا برنده یا به وسیله نیروهای آیرودینامیکی یا هیدرودینامیکی جبران کنید .
اصل
۹ – مقابله پیشاپیش: در صورتی که لازم است عملکردی انجام شود , مقابله پیشاپیش نسبت به آن را مد نظر داشته باشید .
اصل
۱۰ – کنش پیشاپیش : به اجسام طوری نظم بدهید که بدون اتلاف وقت در زمانی که منتظر کنش هستند , وارد عمل شوند.
اصل
۱۱- حفاظت پیشاپیش: قابلیت اطمینان نسبتا پایین یک جسم را با یک حرکت خنثی کننده, پیشاپیش جبران کنید .
اصل
۱۲ – هم پتانسیلی: شرایط کار را طوری تغییر دهید که لازم نباشد جسمی بالا رفته یا پایین بیاید .
اصل
۱۳ – معکوس کردن : به جای عملکردی که توسط مشخصات مساله تحمیل شده عملکرد مخالف آن را به کار گیریم .

اصل ۱۴ – کروی ساختن: قطعات خطی و سطوح مسطح را با قطعات و سطوح خمیده و همچنین اشکال مکعبی را با اشکال کروی تعویض کنید( از غلتک‌ها , توپ‌ها و مارپیچ‌ها استفاده کنید )
اصل
۱۵-
پویایی: جسم را به عناصری تقسیم کنید که بتوانند به صورت مرتبط با هم , موقعیت خود را تغییر دهند و در هر مرحله به طور خودکار تنظیم شود .
اصل
۱۶-
عملکرد ناقص, بیش از حد یا مازاد: اگر به دست آوردن 100% یک اثر مطلوب مشکل است , برای ساده‌سازی مساله مقداری کمتر یا بیشتر از آن را به دست آورید .
اصل
۱۷ –
حرکت به بعدی جدید : مسائل مربوط به حرکت خطی جسم را با امکان پذیر ساختن حرکت در دو بعد , برطرف کنید. به طور مشابه , مسائل مربوط به حرکت جسم در یک صفحه را با امکان پذیر ساختن حرکت در سه بعد , برطرف نمایید.
اصل
۱۸-
ارتعاش مکانیکی :
الف ) جسم را به ارتعاش وا دارید .
ب ) اگر جسم در حال نوسان است , فرکانس آن را تا حد فرا صوت افزایش دهید .
ج ) فرکانس تشدید را به کار بگیرید .
د ) به جای ارتعاشات مکانیکی از ارتعاشات پیزو استفاده کنید .
ه ) ارتعاشات فرا صوت و میدان الکترومغناطیسی را با هم به کار بگیرید .
اصل
۱۹ –
عملکرد دوره ای : به جای عملکرد مستمر از یک عملکرد دوره ای ( ضربه ای ) با تغییر فرکانس آن استفاده کنید .
اصل
۲۰ –
تداوم کنش مفید : عملکرد را بدون توقف به انجام برسانید، حرکات زاید و واسطه‌ای را حذف کنید .
اصل
۲۱-
حمله سریع : عملکرد زیان بار یا خطرناک را با سرعت بسیار بالا به انجام برسانید.
اصل
۲۲-
تبدیل ضرر به سود : یک اثر زیان بار یا یک عامل زیان بار محیطی را برای به دست آوردن یک اثر مثبت به کار بگیرید .
اصل
۲۳-
باز خورد : بازخورد ارائه کنید ،در صورتی که بازخورد هم اکنون موجود است , آن را معکوس کنید .
اصل
۲۴-
واسطه و میانجی : برای انتقال یا انجام یک عملکرد , از یک جسم واسطه با اتصال استفاده کنید .
اصل
۲۵-
خدمت دهی به خود : از زایدات مواد و انرژی و خروجی ها دوباره استفاده کنید .
اصل
۲۶-
کپی‌کردن : به جای استفاده از جسمی که ساختار پیچیده دارد , گران قیمت و حساس است و کار با آن راحت نیست , از کپی ساده و ارزان قیمت آن استفاده کنید .
اصل
۲۷-
استفاده از جسم ارزان قیمت با عمر کوتاه به جای جسم گران قیمت و با دوام
یک جسم گران قیمت را با مجموعه‌ای از اجسام ارزان قیمت تعویض کرده و از برخی مشخصات چشم پوشی کنید .
اصل
۲۸-
تعویض یک سیستم مکانیکی : سیستم مکانیکی را با یک سیستم نوری ،صوتی یا بویایی ،میدان‌های الکترونیکی, مغناطیسی یا الکترو مغناطیسی برای اثر گذاری بر جسم تعویض کنید . میدان را همراه ذرات فرو مغناطیس به کار ببرید .
اصل
۲۹-
استفاده از ساختار پنوماتیک یا هیدرولیک : قطعات جامد یک جسم را با مایع یا گاز تعویض کنید این قطعات برای باد شدن می توانند از هوا یا آب استفاده کنند, همچنین می‌توانید بالش‌های هوا یا هیدرواستاتیک را به کار بگیرید .
اصل
۳۰-
پرده های انعطاف پذیر یا پوسته‌های نازک : ساختار معمول را با غشای انعطاف پذیر و پرده‌های نازک تعویض کنید .یک جسم را به وسیله پرده‌های نازک غشای ظریف از محیط خارج آن جدا کنید .
اصل
۳۱ –
استفاده از متخلخل :جسم را متخلخل نموده یا از اجرای متخلخل اضافی استفاده کنید ، در صورت تخلخل حفره ها را پیشاپیش با ماده‌ای پر کنید .
اصل
۳۲-
تعویض رنگ : رنگ، شفافیت و مرئی بودن جسم یا محیط اطراف آن را تغییر دهید .
اصل
۳۳-
همجنس و همگن‌سازی : سعی کنید اجسام با هم جنس خود , یا جنسی با رفتار مشابه جنس خود , تعامل داشته باشند .
اصل
۳۴-
ردکردن و باز سازی قطعات : پس از تکمیل یک عملکرد و یا بی استفاده شدن یک جزء از جسم , آن را دور انداخته یا تغییر دهید ( مثلا آن را تخریب یا حل کنید یا بخار نمایید )
اصل
۳۵-
تغییر خواص فیزیکی و شیمیایی یک جسم : حالت کلی یک جسم , تراکم چگالی , میزان انعطاف پذیری و یا دمای جسم را عوض کنید .
اصل
۳۶ –
تغییر فاز : اثری را که زمان تغییر فاز یک ماده اتفاق می‌افتد , به کار بگیرید نمونه‌های زمان تغییر حجم یا زمان آزاد‌سازی یا جذب انرژی هستند .
اصل
۳۷-
انبساط حرارتی :
الف ) از انبساط ( یا انقباض ) یک ماده به کمک حرارت ( یا سرما ) استفاده کنید .
ب ) از مواد متفاوت با ضرایب انبساط حرارتی متفاوت بهره بگیرید .
اصل
۳۸ –
استفاده از اکسید کننده‌های قوی: هوای معمولی را با هوای غنی شده و هوای غنی شده را با اکسیژن جایگزین کنید .در داخل اکسیژن یا هوا , ماده را در معرض اشعه یونیزه کننده قرار دهید . از اکسیژن یونیزه شده استفاده کنید .
اصل
۳۹ –
محیط بی اثر : محیط معمولی را با محیط بی‌اثر و خلأ تعویض نمایید .
اصل
۴۰ – مواد مرکب : ماده همگن را با یک ماده مرکب جایگزین کنید

در حل مسائل مختلف می توان از این روش استفاده نمود، ولی این روش دارای محدودیتی است و آن این است که کاربران در ابتدا باید مسئله را به صورت پارامترهای 39 گانه مهندسی فرموله کنند. و این روش برای حل مسائل پیچیده کاری وقت گیر و دشوار می باشد.

 الگوریتم برای حل مسئله به روش ابداعی (TRIZ)

این روش رویه ای سیستماتیک جهت شناسایی راه حل ها بدون در نظر گرفتن تناقضات است.
بر اساس ماهیت مسئله، تعداد مراحل اجرای آن می تواند از 5 الی 16 مرحله تغییر کند. در این روش ممکن است از یک مسئله فنی غیر واضح و نامعلوم، مسائلی که در لایه های زیرین قرار دارند بیرون آمده و نمایان شوند که برای ما قابل حل می باشند. مراحل پایه ای این رویه عبارتند از:
1.مسئله را فرموله کنید
2.مسئله را به یک مدل تبدیل کنید
3.مدل را تجزیه و تحلیل کنید
4.تناقضات فیزیکی را حل کنید
5.راه حل ایده آل را فرموله کنید

تعیین پیشگویانه خطا (
AFD)

جلوگیری از بروز خطاهای پیش بینی نشده در توسعه و ایجاد یک محصول جدید از اهمیت زیادی برخوردار است.
ADF به طور موثر مکانیزم خطا را کشف میکند و سپس احتمال رخداد آن را بررسی می نماید . به وسیله این تکنیک عواملی که سهم به سزایی در رخداد خطا دارند، برطرف میگردند.

 تکامل هدایت شده محصول (
DPE)

روش های سنتی پیش بینی سعی دارند که مشخصه های آینده سیستم ها، روش های اجرایی و یا تکنیکها را به وسیله ارزیابی، شبیه سازی و تمایل به ایجاد مدل های احتمالی پیش بینی نمایند. این روشها فقط یک پیش بینی را در اختیار ما می گذارند ولی چگونگی ابداع تکنولوژی پیش بینی شده را به ما نمی دهند.
آلتشولر توانست با مطالعه صدها هزار اختراع به ثبت رسیده، 8 الگویی را که نشان دهنده چگونگی توسعه سیستم های تکنولوژیکی طی دوران مختلف بوده اند، مشخص کند. این مطلب بر مبنای مقایسه " چگونه فکر کردن مردم در مقابل" به چه چیز فکر کردن مردم" بود.
DPE مانند نقشه راهی به سوی آینده می باشد که با استفاده از آن (به جای پیش گویی آینده) می توان به طور سیستماتیک تکنولوژی های آینده را ابداع کرد.