الگوی ساختاری روابط سرپرستی

طی سالهای اخیر بسیاری از صاحبنظران و محققان به رفتارهای نامطلوب مدیران، سرپرستان و رهبران در سازمانها توجه نشان داده‌اند. یکی از پدیده‌هایی که به طور جدی در این سالها مورد توجه قرار گرفته، سرپرستی سوء استفاده‌گرانه[1] است. از لحاظ تعریف این شکل از سرپرستی، نمایش رفتارهای کلامی و غیر کلامی خشونت آمیز[2] توسط سر پرستان با کارکنان بدون تماس فیزیکی محسوب می‌شود (هاروی، استونر، هاچ وارتر و کاکمار[3]، 2007). بارزترین شاخص گزارش شده برای سرپرستی سوء استفاده گرانه، تخطی از استانداردهای رفتار بین فردی احترام آمیز توسط سرپرستان در تعامل و رابطه با کارکنان است (تایو، بنت، میچل، بت مارس[4]، 2009). بر پایه نظریه مبادله اجتماعی[5]، سرپرستان و مدیرانی که با کارکنان بدرفتاری (نظیر تمسخر و تحقیر کارکنان، بدگویی از کارکنان نزد دیگران، بر خورد همراه با عصبانیت و خشم با کارکنانی که مقصر نیستند، احمقانه جلوه  دادن گفتار و اعمال کارکنان، انتقال احساس بی‌لیاقتی به کارکنان،یاد آوری دائمی اشتباهات، شکستها و قصور کارکنان به آنها، زیر پا گذاشتن تعهدات خود نسبت به کارکنان، فاش سازی مسائل خصوصی کارکنان نزد دیگران) (میچل و آمبروز[6]، 2007) می کنند، باعث می شوند تاکارکنان تحت امر آنها مجموعه‌ای از حالات رفتاری، هیجانی و ادراکی را به نمایش می‌گذارند (تپر[7]، 2007). متداولترین و شناخته شده ترین این حالات، استرس و تنش شغلی[8]، فرسودگی هیجانی[9] و بیگانگی شغلی[10]هستند (هاروی و همکاران، 2007). بر همین اساس در این پژهش، یک مدل چهار سطحی بر اساس آنچه که در شکل 1 نشان داده شده، بین رهبری سوء استفاده‌گرانه با گرانباری نقش[11]، فرسودگی هیجانی و بیگانگی شغلی در نظر گرفته شد.

  گرانباری نقش، یکی از مهمترین عوامل استرس و تنش شغلی است (راد، آشیل و کاروترز[12]، ‌2008) که  مشتمل بر مواردی نظیر عدم دسترسی به زمان لازم برای انجام وظایف و امور محوله، وجود استانداردهای عملکردی سطح بالا که با مهارتها و توانائی‌های فرد تناسب ندارد و واگذاری وظایف و امور کاری فراتر از حد توانایی یک فرد می‌باشد (راد و همکاران، 2008). بر پایه مدل هایی نظیر منابع- تقاضاهای شغلی[13]، وقتی منابع شغلی نظیر مهارتها، توانائیها، زمان، امکانات و تجهیزات شغلی در اختیار فرد با تقاضاهای کاری و شغلی وی ناهمخوان است، فرد به شدت تحت استرس و فشار روانی قرار می‌گیرد (داوس و ماسی[14]، 2005). سرپرستی سوء استفاده‌گرانه، بعنوان یک سبک رفتاری و عملکردی سرپرستان از مسیرهای مختلفی می‌تواند افراد را تحت استرس و گرانباری نقش قرار دهد. از دیدگاه ارزیابی شناختی[15]، رابطه میان سرپرستی سوء استفاده‌گرانه با استرس شغلی(گرانباری نقش) کارکنان، از طریق تجربه احساس ناکامی[16]، بی‌عدالتی ادراک شده[17] و درماندگی[18]قابل تبیین و توضیح است (تپر، 2000). برپایه این دیدگاه وقتی سرپرست با کارکنان به اشکال مختلف و در موقعیت‌های متعدد بد رفتاری می‌کند، در درجه اول تصویر از خود و احساس لیاقت و شایستگی کارکنان را تخریب می‌سازد. این تخریب احساس شایستگی و لیاقت، از یک طرف موجب ایجاد  احساس اجحاف و بی‌عدالتی در کارکنان می شود و از طرف دیگر باعث تضعیف خودکار آمدی[19] آنها می‌شود. در این روند طی یک زنجیره روابط درون روانی[20]، فرد به تدریج توانایی و مهارتش در مقابله با تقاضاهای شغلی تضعیف گشته و بدین وسیله با احتمال زیاد دچار گرانباری نقش می‌گردد (تپر، 2000). در حمایت از این دیدگاه، هریس، کاکمار و زیونوسکا[21] (2007) نشان داده‌اند که رهبری سوء استفاده‌گرانه با ارزیابی عملکرد رسمی و ارزیابی عملکرد توسط سرپرست دارای رابطه منفی است. همچنین پژوهش هاروی و همکاران (2007) نیز حاکی از آن است که رهبری سوء استفاده‌گرانه با احساس تنش شغلی در کارکنان دارای رابطه معنادار است.

در سطح بعدی ، بین گرانباری نقش و فرسودگی هیجانی رابطه مثبت در نظر گرفته شده است. فرسودگی هیجانی بخشی از احساس فرسودگی کلی در شغل است که محتوای آن مشتمل بر احساس تخلیه هیجانی و عاطفی نسبت به وظایف و امور محوله همراه با احساس به پایان خط رسیدن است (گل‌پرور، نیری و مهداد، 1387). بر پایه پژوهش ها و نظریات موجود، نظیر نظریه منابع بقاء[22]، وقتی افراد در امور و وظایف محوله خود، احساس می‌کنند که منابع شغلی آنها مورد تهدید قرار گرفته و قادر به اجابت و انجام وظایف خود نیستند، به تدریج در اثر انباشته شدن فشارهای حاصله، دچار احساس فرسودگی، بویژه فرسودگی هیجانی می‌شوند (مولکی، جارامیلو و لوکندر[23]، 2006). گل‌پرور و همکاران (1387)، علاوه بر اینکه شواهد پژوهشی مربوط  به پیوند میان عوامل استرس آور نظیر گرانباری نقش را با فرسودگی هیجانی مرور نموده‌اند، نشان داده‌اند که استرس ناشی از محدودیت مسئولیت و اختیار در کنار استرس ناشی از تعارض و تضاد با فرسودگی هیجانی دارای رابطه معنادار هستند. در آخرین سطح بر اساس مدل ارائه شده در شکل 1، فرسودگی هیجانی با بیگانگی کاری مرتبط در نظر گرفته شده است. از لحاظ تاریخی بیگانگی کاری و شغلی، متغیری است که از جانب نظریه‌پردازان و محققان رشته‌های علمی مختلف مورد توجه و پژوهش قرار گرفته است. از نظر محتوایی بیگانگی کاری حالتی روان‌شناختی است که طی آن فرد گسست روانی تعمیم یافته‌ای[24] را نسبت به تصویر خود[25] و روابط اجتماعی‌اش در داخل و خارج از محیط کار تجربه می‌کند (بانایی و ریسل[26]، 2007). بانایی و ریسل (2007) بیان داشته اند که پژوهشگران و نظریه‌پردازان مختلف ابعاد متفاوتی را برای بیگانگی کاری و شغلی گزارش نموده‌اند. دو بعد بسیار معروف و شناخته شده این ابعاد، بیگانگی شخصی[27](گسست روانی و ذهنی از خود) و بیگانگی اجتماعی[28] (گسست اجتماعی از دیگران) است.

در واقع بیگانگی شخصی و اجتماعی در محیط کار، یک تجربه پدیدارشناختی (مبتنی بر احساسات و ادراکات شخصی) مبتنی بر گسست عمیق در احساسات نسبت به خود و در برقراری روابط اجتماعی است. گسست عمیق مورد اشاره، بر احساس ناتوانی، بی‌معنایی و بی‌زاری از خود همراه با انزوای اجتماعی متمرکز است. بطور خلاصه بیگانگی کاری شامل ناتوانی، فقدان کنترل شخصی بر وقایع زندگی، احساس بی‌معنا بودن فعالیتهای کاری و اجتماعی و احساس بی‌ارزشی، مشتمل بر احساس حقیر شمردن خود، نفرت از کارها و عدم دلبستگی به امور است (بانایی و ریسل، 2007). کورمن، ویتیگ برمن و لانگ[29] (1981)، بیگانگی شغلی و کاری را نتیجه انتظارات غیرعادی، تعارض و ابهام نقش، احساس کنترل بیرونی شدید بر شغل و وظایف کاری و احساس عدم پیوند اجتماعی صمیمانه و نزدیک با دیگران معرفی نموده‌اند. کانونگو[30](1990) از طرف دیگر، بیگانگی از امور کاری در افراد را حاصل شرایطی می‌داند که در اثر تضعیف عاطفی، روانی و هیجانی در افراد پدید می‌آید. در این پژوهش نیز همسو با تبیین کانونگو (1990) از عوامل پدید آورنده بیگانگی کاری و شغلی، بین فرسودگی هیجانی و بیگانگی کاری در حلقه پایانی مدل پژوهش (شکل 1) رابطه مثبت در نظر گرفته شده است. این رابطه به لحاظ نظری بدین شکل قابل تبیین است که طی یک مجموعه روابط سلسله مراتبی رو به جلو، بدرفتاری سرپرستان با کارکنان، با تضعیف توانایی کاری و بویژه خودکار آمدی کاری کارکنان، زمینه را برای گرانباری نقش در کارکنان فراهم می‌سازد. بدنبال گرانباری کاری، بر اثر تهدید ، به تدریج احساس فرسودگی هیجانی در کارکنان پدید می‌آید. وقتی فرسودگی هیجانی پدید آمد، فرد به مرور سطح انگیزش و توانایی کاری‌اش بیش از پیش تضعیف می‌شود. این تضعیف در یک روند رو به جلو، زمینه گسست روانی فرد را در قالب بیگانگی شغلی فراهم می‌سازد


[1] . Abusive supervision.

[2].  Hostile verbal and nonverbal behaviors.

[3] . Harvey, Stoner, Hoch Warter & Kackmar.

[4] . Thau, Bennett, Mitchell & Beth Marrs.

[5] . Social exchange theory.

[6].  Mitchell & Ambrose.

[7].  Tepper.

[8] . Job stress and tension.

[9].  Emotional exhaustion.

[10] . Job alienation.

[11] .  Work overload.

[12] .  Rod, Ashill & Carruthers.

[13]  .Job demands- resources models.

[14] .  Dawes & Massey.

[15] . Cognitive appraisal perspective.

[16] . Frustration.

[17] . Perceived injustice.

[18] . Helplessness.

[19] . Self-efficacy.

[20] . Intrapsychology.

[21] . Harris, Kacmar & Zivnuska.

[22] . Conservation resource theory.

[23] . Mulki, Jaramillo & Locander.

[24] . Psychological disengagement.

[25] . Self- image.

[26] . Banai & Reisel.

[27] . Personal alienation.

[28] . Social alienation.

[29] . Korman, Wittig Berman & Lang.

[30] . Kanungo.

   

/ 7 نظر / 17 بازدید
مهرناز

من دارم لیستی از وبلاگهای خوب و مفید از لوکس بلاگ را جمع می کنم شما هم بیا لینک وبلاگتو بذار تو لیست من مرسی

برده ولی آزاد

چنان درگیر چاله های پشت سر بودم که چاه پیش رو را ندیدم [گل][گل][گل][گل][گل][گل][گل][گل][گل][گل][گل][گل][گل][گل] خوشا آنانکه با گذر عمر پیر و با کهنه شدن عشق جوان می شوند. [گل][گل][گل][گل][گل][گل][گل][گل][گل][گل] من اگر فکر کنم همیشه برنده ام با اولین شکست همیشه بازنده خواهم ماند. شکست پذیرفتنی نوعی برد است [گل][گل][گل][گل][گل][گل][گل][گل][گل][گل][گل][گل][گل] تقدیم شما از هر آنچه نیکی ست.متشکرم از حضورتون عزیز

بهترین کسب درآمد اینترنتی

سلام خداییش وبلاگ خوبی داری اگه می خوای از بازدید های وبلاگت درامد مستقیم بگیری می تونی تو سایت زیر عضو بشی و بعد از اینکه پولت به 1000 تومن رسید تو کمتر از 12 ساعت بگیریش فقط کافیه کد کسب درامد رو ازش بگیری و تو وبلاگت بزاری من خودم عضوشم سایتش عالیه. http://parspa.s2a.ir

سید محمد امین شاهمرادی

سلام.وبلاگ خوبی داری.به وبلاگ من هم سر بزن و علم و دانش خود را در زمینه شیمی و فیزیک و... زیاد کن من منتظر نظرات و پیشنهادات شما هستم. متشکرم

hamid

سلام بزرگترین پایگاه افزایش بازدید و بهبود رنک شروع بکار کرد اگه به دنبال افزایش بازدید واقعی بهبود رنک الکسا و گوگل سایت خودتونین حتما به این سایت سر بزنین http://hitsha.ir در این سایت میتونین از امکانات مخصوصی که گذاشته شده استفاده کنین : 1 - سیستم تبادل بنر 2 - سیستم تبادل بازدید کننده 3 - سیستم لینک باکس حرفه ای و بزودی سیستم تبادل پاپ آپ تمام این سیستم ها تاثیر صددرصد مثبت روی رنک و جایگاه وبلاگ و وبسایت شما داره منتظر شما در هیتس ها هستیم .

داود

سلام، خوبی؟ وبلاگتو دیدم . خواستم بهت بگم میتونی با چند تا ابزار و کد وبلاگتو زیباتر و حرفه ای تر از ای بکنی. میتونی بهم سربزنی و هر کدی دوست داشتی برداری و تو وبلاگت بذاری. راستی میتونی تو انجمن سایت هم عضو بشی و مطلب بذاری و شارژ بگیری. حتی میتونی تو انجمن وبلاگتو معرفی کنی و کلی بازدید برات بیاد. www.tiptap.ir www.varoone.ir راستی یادت نره برام نظر بذاری . اگه دوست داشتی میتونی یاهو آی دیم رو هم ادد کنی با کمال میل : davod_v2008 منتظرتم. فعلا ! بازم بهت سر میزنم

بــــــردگی کلمـــات

فردا سطری ست نانوشته می توان با قلم سیاه سفید نوشت می توان هیچ ننوشت و پوچی سرشت وبلاگ آپدیت شد وقت داشتید تشریف بیارید.